Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Κομμουνιστές Ποιητές: Νικόλα Βάπτσαροβ






Του Δημήτρη Μιλάνου


Ως λάτρεις της ποίησης, θα προσπαθήσουμε να σας παρουσιάσουμε μια σειρά από άρθρα με μερικούς Έλληνες αλλά και ξένους αριστερούς ποιητές. Ποιητές που μέσα από τις λέξεις τους ζωγράφιζαν τον κόκκινο κόσμο που ονειρεύονταν.

Σήμερα θα μιλήσουμε για τον Νικόλα Βάπτσαροβ, Βούλγαρο ποιητή και αντάρτη, που πέθανε στο εκτελεστικό απόσπασμα εξαιτίας της κομμουνιστικής/επαναστατικής του δράσης ενάντια στο φασιστικό καθεστώς του Βούλγαρου Τσάρου Μπόρις III και των Γερμανών συμμάχων του.

Ο Βαπτσάροβ γεννήθηκε στις 7 Δεκέμβρη το 1909 στο Μπάνσκο της Βουλγαρίας. Το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του εργάστηκε σαν μηχανικός, και στον ελεύθερο χρόνο του έγραφε ή οργάνωνε ερασιτεχνικές θεατρικές παραστάσεις. Κατάφερε να εκδώσει μονάχα μία ποιητική συλλογή (Motor Songs,1940), αλλά θεωρείτε από τους κορυφαίους Βούλγαρους ποιητές. 

Ανήκε στη γενεά του μεσοπολέμου, όπου λαμπρά μυαλά προσπάθησαν να κληρονομήσουν το μανδύα των επαναστατών των παλαιότερων εποχών και να ενταχθούν στο μεγάλο κύμα των επαναστατικών κινημάτων των εργατών και των αγροτών. Την ίδια περίοδο βλέπουμε να εμφανίζονται στην Αγγλία ο David Guest ή Caudwell, ο Lorca στην Ισπανία, ο Hikmet στην Τουρκία, Brecht στη Γερμανία και Faiz στην Ινδία.

Είχε αρχίσει να γράφει ποίηση νωρίς στα νεανικά του χρόνια και ήθελε να σπουδάσει λογοτεχνία στο πανεπιστήμιο, αλλά επειδή δεν είχε την οικονομική δυνατότητα για την πανεπιστημιακή εκπαίδευσή του, ξεκίνησε εργασία ως μηχανολόγος μηχανουργείου σε ένα χαρτοποιείο. Νωρίτερα ως ναυτικός είχε έρθει σε επαφή με τον επαναστατικό μαρξισμό που πυροδότησε τις ριζοσπαστικές του ιδέες που αντλούνται από τις επαναστατικές παραδόσεις της βουλγαρικής λαϊκής και εθνικιστικής λογοτεχνίας.

Στο εργοστάσιο ανέλαβε να οργανώσει τους εργαζόμενους. Δεν ήταν καθόλου εύκολο καθήκον, καθώς ο φασισμός έσφιγγε τη λαβή του στη Βουλγαρία και στόχευε ειδικά στο εργατικό κίνημα. Εκτός από τη βίαιη καταστολή του κινήματος υπήρξε μια καταστροφική εκστρατεία του τύπου που αποσκοπούσε στην αποδυνάμωση, αφοπλισμό και διαίρεση του λαού. Ο Βαπτσάροφ το επισημαίνει αυτό σε ένα από τα ποιήματά του έτσι (ελεύθερη μετάφραση από αγγλικά):

“Μα πόσο δύσκολη ήταν η πάλη
Για να ξυπνήσεις
Την ζωή σ' αυτούς τους ανθρώπους,
Για να σπάσουν
Τα καλυμμένα από κρούστα
Αποθέματα
Από ψέμματα,
Που τους βάρυναν,
Στις ζωές τους.”


Κατάφερε να οργανώσει μια ακμάζουσα θεατρική ομάδα γύρω του και αντιμετώπιζε συνεχώς λογοκρισίες εξ αιτίας των προοδευτικών θεατρικών πράξεων που έπαιζαν. Ασχολήθηκε με τη λογοτεχνία και έγειρε συζητήσεις με τοποθετήσεις του σε πολιτιστικά ζητήματα. Επίσης διοργάνωσε κύκλους μαρξιστικής μελέτης. Οργάνωσε επιτυχώς μια απεργία περίπου 300 εργαζομένων το 1936 για να αποκαταστήσει τους εργαζόμενους μετά από εργοδοτική απεργία (lock-out). Φυσικά έχασε τη δουλειά του στη διαδικασία αυτή και έπρεπε να φύγει στη Σόφια με τη γυναίκα και το παιδί του.

Μπήκε στη μαύρη λίστα από τους εργοδότες του και με τους λίγους φίλους του και χωρίς οικονομίες, πάλεψε την πείνα και την απομόνωση και είδε το μικρό παιδί του να πεθαίνει. Τελικά βρήκε δουλειά σε ένα αλευρόμυλο. Οι συνθήκες εργασίας εδώ ήταν τόσο έντονες που αρκετοί εργαζόμενοι, συμπεριλαμβανομένου και ενός στενού συντρόφου του, πέθαναν από φυματίωση. Στη μνήμη τους έγραψε μερικά από τα πολύ έντονα ποιήματα του. Ο ίδιος αρρώστησε και έπρεπε να εγκαταλείψει τη δουλειά. Το 1939 εργάστηκε ως πυροσβέστης σιδηροδρόμων και ένα χρόνο αργότερα στον καυστήρα της πόλης. Αυτά ήταν χρόνια σκληρής σωματικής άσκησης στο χώρο εργασίας, ακολουθούμενη από συγκαλυμμένη πολιτική δουλειά. Συνήθιζε να επιστρέφει αργά το βράδυ και ξεκίναγε να διαβάζει και να συνθέτει τα ποιήματά του. Η ποίησή του που πηγάζει από έναν τέτοιο αγώνα έχει ένα φυσικό πάθος και διακατέχεται από αλήθεια και πόνο.

Στις αρχές του 1941 επετράπη στις ναζιστικές δυνάμεις να εισέλθουν στη Βουλγαρία και να πάρουν τον έλεγχο της χώρας ως προοίμιο της επίθεσης εναντίον της ΕΣΣΔ. Ο Βαπτσάροβ εντάχθηκε στο ένοπλο κίνημα αντίστασης και δραστηριοποιήθηκε στη Κεντρική Στρατιωτική Επιτροπή του Κομμουνιστικού Κόμματος Βουλγαρίας. Η εκπαίδευσή του ως μηχανολόγος και μηχανικός αποδείχθηκε χρήσιμη σε αυτό το σημείο. Αυτό ήταν ένα εξαιρετικά κουραστικό και επικίνδυνο έργο και ο Βαπτσάροβ έβρισκε λίγο χρόνο για να γράψει ποιήματα. Ωστόσο, παροτρύνθηκε από τους συντρόφους του να συνεχίσουν να γράφει, καθώς ένας από αυτούς του είπε: «Αν και αυτή τη στιγμή η μοίρα του κόσμου αποφασίζεται από τα όπλα, ένα σύγχρονο ποίημα ανανέωσής δεν είναι λιγότερο σημαντικό».

Ο Βαπτσάροβ συνελήφθη το 1942 και υποβλήθηκε σε απάνθρωπα βασανιστήρια και τελικά εκτελέστηκε στις 23 Ιουλίου 1942. Συνέχισε να γράφει μέχρι το τέλος, και πράγματι ο τελευταίος στίχος του απευθυνόμενος στη σύζυγό του είναι ένας από τους πιο συγκινητικούς και εμπνευσμένους που γράφτηκαν ποτέ (ελεύθερη μετάφραση από αγγλικά):

“Η μάχη είναι σκληρή και ανελέητη
Η μάχη είναι επική, όπως λένε,
Έπεσα. Ένας άλλος θα πάρει την θέση μου -
Γιατί να ξεχωρίσεις ένα όνομα;
Μετά από το εκτελεστικό απόσπασμα – τα σκουλήκια.
Αυτό ακολουθεί η απλή λογική.
Αλλά στην καταιγίδα θα είμαστε μαζί σας,
Δικοί μου άνθρωποι, γιατί σας αγαπήσαμε τόσο.”


2 μ.μ. - 23.07.1942


Θα κλείσουμε με το ποίημα του “Ιστορία” σε ελεύθερη μετάφραση:


Ιστορία, θα μας αναφέρεις
Στον ξεθωριασμένο σου πάπυρο;
Εργαστήκαμε σε εργοστάσια, γραφεία -
Τα ονόματά μας δεν ήταν γνωστά.

Εργαζόμασταν σε χωράφια, όπου μύριζαν έντονα
Από κρεμμύδι και ξινό ψωμί.
Μέσα από πυκνά μουστάκια θυμωμένα
Καταριόμαστε τη ζωή που οδηγούσαμε.

Θα είσαι τουλάχιστον ευγνώμον
Σε παχύναμε με ειδήσεις
Και σαρώσαμε τη δίψα σου τόσο πλούσια
Με το αίμα από σφαγμένα πλήθοι.


Θα χάσεις την εστίαση στον άνθρωπο
Για να δεις το πανόραμα,
Και κανείς δεν θα θυμάται
Το απλό ανθρώπινο δράμα.

Οι ποιητές θα αποπροσανατολιστούν
Με φυλλάδια, με ποσοστά προόδου
Η μη καταγεγραμμένη μας ταλαιπωρία
Θα περιπλανηθεί μόνη στο διάστημα.

Ήταν μια ζωή που αξίζει να σημειωθεί,
Μια ζωή που αξίζει να ξεθάψεις;
Ξετρυπωμένη, βρωμάει δηλητήριο,
Γεύση πικρή στο κύπελλο.

Γεννηθήκαμε κατά μήκος στους φράκτες,
Στα καταφύγια αδέσποτων αγκαθιών,
Οι μητέρες μας ξαπλώνουν διψασμένες
Τα ξηρά χείλη τους σφίγγουν

Πεθάναμε σαν μύγες το φθινόπωρο.
Οι γυναίκες θρήνησαν τους νεκρούς,
Έκαναν το θρήνο τους τραγούδι -
Αλλά μόνο το άγριο γρασίδι άκουσε.

Εμείς που επιζήσαμε των αδελφών μας,
Ιδρωμένοι από κάθε πόρο,
Πήρεμε οποιαδήποτε δουλειά μας προσφέρθηκε,
Πασχίζοντας όπως κάνουν τα βόδια.

Στο σπίτι οι πατέρες μας μας δίδαξαν:
"Έτσι θα είναι πάντα."
Αλλά εμείς σκοντάψαμε και σπρώξαμε
Την ανόητη φιλοσοφία τους

Αφήσαμε την σκληρότητα του τραπεζιού,
Βγήκαμε έξω από τις πόρτες και εκεί
Στο ύπαιθρο αισθανθήκαμε την ανάγκη
Για κάτι φωτεινό και δίκαιο.

Πόσο αγχωμένοι περιμέναμε
Σε γεμάτα με κόσμο καφέ,
Και γυρίσαμε αργά το βράδυ
Με τα τελευταία ανακοινωθέντα!

Πώς γίναμε χαλαροί ελπίζοντας! ...
Όμως ο μολύβδινος ουρανός πίεζε πιο κάτω,
Ο καυστικός άνεμος έκαιγε πονηρά ...
Μέχρι που δεν αντέχαμε άλλο!

Ακόμα και στους ατέλειωτους τόμους σου
Κάτω από κάθε γράμμα και γραμμή
Ο έξω πόνος θα είναι απαγορευτικός
Και θα σηκώσει μια πικρή κραυγή.

Για τη ζωή, που δεν δείχνει κανένα έλεος,
Με βαρύ βρώμικο πόδι
Κακοποίησε τα πεινασμένα πρόσωπά μας.
Γι 'αυτό η γλώσσα μας είναι ωμή.

Γι 'αυτό τα ποιήματα που γράφω
Σε ώρες που κλέβω από τον ύπνο
Δεν έχουν τη χάρη του αρώματος,
Αλλά ένα σκορπισμένο και σύντομο χτύπο.

Για την κακουχία και τη δυστυχία
Δεν επιδιώκουμε ανταμοιβές,
Ούτε θέλουμε τις εικόνες μας
Στο ημερολόγιο των ετών.

Απλώς πες την ιστορία μας,
Σε αυτά που δεν θα δούμε,
Πες σε εκείνους που θα μας αντικαταστήσουν -
Ότι αγωνιστήκαμε με θάρρος.

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Άκου Νεοελληνάκο

Του Δημήτρη Μιλάνου
Για σένα μιλάω, με την μεγάλη σημαία, που περήφανα κράδαινες στο σύνταγμα. Έλληνα μικροαστέ, άνθρωπε μικρέ. Άραγε όσο μεγαλύτερη η σημαία που κράταγες, τόσο μεγαλύτερη θα ήταν και η ηδονή που θα ένιωθες; Μέσα στο πλήθος, στον όχλο, είμαι σίγουρος πως νιώθεις μεγάλος. Νιώθεις εθνική υπερηφάνεια βλέποντας μερικούς χιλιάδες σαν και εσένα;

Από την μέρα που γεννήθηκες, έμαθες να σκύβεις κεφάλι στους δυνατότερος με αντάλλαγμα να συμπεριφέρεσαι αντίστοιχα στους πιο αδύναμους από εσένα.

Ναι, εσύ είσαι που θα κοροϊδέψεις έναν φτωχό, θα βρίσεις έναν γκέι, θα πουλήσεις τσαμπουκά όπου σε παίρνει μόνο. Αλλά στους από πάνω κότα. Στα αφεντικά τουμπεκί.

Όταν σε απέλυσαν ή μείωσαν τον μισθό και την σύνταξη και σου πήρε η εφορία και η τράπεζα το σπίτι, τι έκανες;

Ζεις στην σιγουριά σου και φοβάσαι. Ναι, φοβάσαι. Είσαι στην γωνία σου και κρατάς στην αγκαλιά σου τα ψίχουλα που έχεις, και τρέμεις μην τα χάσεις. Ζηλεύεις και ποθείς ό,τι δεν έχεις.

Εσένα λέω, που δεν έχεις σηκωθεί ποτέ από τ…

Οι αναμνήσεις του Καπετάν Κεμάλ από τον ελληνικό εμφύλιο

Του Μουσταφά Τσολάκ

Ο Μιχρί Μπελλί, γνωστός στην Ελλάδα ως Καπετάν Κεμάλ, ήταν Τούρκος επαναστάτης που πέρα από τ’ άλλα, στα πλαίσια της διεθνιστικής αλληλεγγύης συμμετείχε στο ΔΣΕ στον ελληνικό εμφύλιο. Μάλιστα, απ’ όσα ξέρουμε, ήταν ο μοναδικός «ξένος» που συμμετείχε στο ΔΣΕ.

Η μειονότητα της Θράκης και η Αριστερά

Μετά την περιβόητη συζήτηση στη βουλή για την τροπολογία που θα άνοιγε το δρόμο για την αναγνώριση των σωματείων της μειονότητας στη Θράκη με τη λέξη «τουρκικός-η» στο τίτλο, ξέσπασε μια σειρά αντιδράσεων και μέσα στην Αριστερά.